De Odyssee

Een gedicht, geen roman

Ruim 12.000 verzen, toegeschreven aan Homerus, opgeschreven rond 700 v.Chr. Daarvoor werd het eeuwenlang uit het hoofd voorgedragen — met muziek, voor publiek.

Het is deel twee. De Ilias gaat over de oorlog. De Odyssee gaat over de reis naar huis daarna. Je hoeft de Ilias niet gelezen te hebben.

Tien jaar Troje

Een Griekse coalitie belegert de stad Troje. Tien jaar lang. Odysseus is er niet de sterkste vechter — hij is de slimste, en het houten paard is zijn idee.

De stad valt, de oorlog is voorbij, de vloten varen naar huis. Voor de meesten duurt dat weken.

Hij komt niet aan

Nog eens tien jaar op zee. Bij elkaar is Odysseus twintig jaar weg — langer dan zijn zoon oud is.

Thuis weet niemand of hij dood is. En dat is precies het gat waar het hele verhaal in valt.

Odysseus van Ithaka

Koning van een klein, rotsachtig eiland. Geen halfgod, geen spierbundel. Hij wint met list, geduld en leugens.

Het eerste woord dat het gedicht hem geeft is polytropos: de man van vele wendingen. Dat kan "vindingrijk" betekenen. Het kan ook "draaikont" betekenen. Beide kloppen.

Wie op hem wacht

• PenelopeZijn vrouw. Even sluw als hij, en houdt het paleis al twintig jaar met trucs overeind.
• TelemachosZijn zoon. Was een baby toen zijn vader vertrok, is nu volwassen en heeft hem nooit gekend.
• De vrijersMeer dan honderd mannen die in het paleis wonen, de voorraden opeten en willen dat Penelope er één kiest.

Ze doen actief mee

Geen abstracte krachten maar personages met een humeur, een agenda en een wrok.

• PoseidonGod van de zee. Heeft het op Odysseus gemunt. Vandaar dat de reis niet opschiet.
• AthenaGodin van wijsheid en list. Zijn beschermer — ze mag hem omdat hij denkt zoals zij.
• ZeusScheidsrechter. Bewaakt de regels waar de rest zich niet aan houdt.

De sleutel tot alles

• nostos — thuiskomstHet doel van het hele gedicht. Plak er algos (pijn) aan vast en je hebt het woord nostalgie.
• xenia — gastvrijheidDe heilige regel: je voedt de vreemdeling vóór je vraagt wie hij is. Wie die regel breekt, komt slecht terecht. Let hierop — het is het morele kompas van het verhaal.
• kleos — roemWat er van je overblijft als de verhalen over je verteld blijven worden. De enige vorm van onsterfelijkheid die mensen krijgen.

Het begint in het midden

Niet chronologisch. Het gedicht valt binnen als de reis al bijna om is, en een groot deel van wat eraan voorafging vertelt Odysseus zelf, later, als gast aan tafel.

Dus: de beroemdste avonturen horen we uit de mond van de grootste leugenaar in het verhaal. Dat is geen slordigheid. Dat is het punt.

Zonder iets te verklappen

• Vermomming en herkenningWie ziet wie hij echt is, en waaraan?
• Hoe gasten behandeld wordenIn dit verhaal is dat het verschil tussen beschaafd en monsterlijk.
• Wat thuiskomen kostTwintig jaar terug betekent niet dat het huis nog hetzelfde huis is.

Vertel mij, Muze, over de man van vele wendingen.

De openingsregel — vrij vertaald · Lichten uit